Tongen los: Tony Vanderheyden over Ai Weiwei
‘Kunst verbindt en maakt de tongen los.’ Dat staat op de achterflap van mijn nieuwe verhalenbundel ‘De wereld is een wonderkamer – 25 verhalen over kunst’. En het blijkt waar! Tony Vanderheyden, auteur van ‘Nooit meer zeker’ en redactielid van Antwerpen Leest, las mijn verhaal over Ai Weiwei en de aardbeving in Sichuan en stuurde me als reactie dit persoonlijke verhaal. Vandaag als gastpost op de blog!

“Een mens verongelukt hier nog!”
“Is dat kunst?”
“En hier geven ze geld aan!”
Ik hoor wandelende bezoekers wel eens sakkeren in
het Middelheimbeeldenpark in Antwerpen. Ik noem dit fantastische park soms met enige fierheid ‘mijn achtertuin’ en als ik er weer eens binnenwandel is het bruggetje zonder naam van Ai Weiwei één van de eerste kunstobjecten die ik tegenkom.
Een op het eerste zicht schattig, mooi gebogen bruggetje over wat soms een droge greppel, maar in betere tijden een stromend beekje is. Het is echter niet zomaar een bruggetje. Het is een kunstobject is, waarvan het wel degelijk de bedoeling is om erover te wandelen. De boog van de brug wordt gevormd door ongelijke houten balken en balkjes die geen gemakkelijke tred mogelijk maken.
De kritiek van de verongelijkte bijna-verongelukten vind ik doorgaans nogal vermakelijk, maar tegelijk is er een stemmetje in mij dat roept: treed in actie, wees een bewaker van de gelaagdheid der kunst en verdedig de keuze van de Middelheimbeeldenparkbeheerders voor dit gevaarlijke bruggetje.
Ik besef dat ik op zo’n moment de al dan niet kunstminnende wandelaar op de meest empathische manier moet benaderen.
“Niet gemakkelijk, hé”, begin ik meestal, ruimte biedend voor een eventuele volgende reeks uitroepen van weerstand en ongenoegen. Pas wanneer die zijn gepasseerd en hun hart is gelucht, start ik mijn betoog.
Dat men goed de contouren van de brug, de zijkant, moet bekijken – dat is een weergave van de grens van China. En de grens van China kan men in principe oversteken, maar niet zonder moeite.
De kunstenaar, zo betoog ik – kijk daar staat zijn plaatje en een QR-code! – kan het wellicht beter vertellen. Hij spreekt uit ervaring en had de nodige problemen. Om China te verlaten, of om erin terug te keren. Hij, Ai Weiwei, steekt al eens een vinger omhoog tegen de macht, is tegen censuur en vooral voor de mensenrechten, voor vrijheid. Hij maakte het bruggetje uit hout, en dat hout, als we er met z’n allen maar vaak genoeg over gaan, kan slijten. En zo, door met z’n allen grenzen over te steken, zal het voor iedereen gemakkelijker worden en kunnen, zullen grenzen vervagen – zou dat niet fijn zijn? Een uitnodiging dus, dit bruggetje, om een grens te overschrijden. En ja, dat is altijd een beetje lastig in het begin.



Op dat moment heb ik de kunst verdedigd, de context geschetst, de diepere laag blootgelegd. De weerstand is dan wat gemilderd en koelt af tot “Allez, ja, maar dat moet je dan allemaal maar weten”, of om hun eerdere stelling toch nog wat te verdedigen “Maar voor oudere mensen toch gevaarlijk”. Naargelang mijn stemming en dagplannen laat ik het daarbij, of voeg ik eraan toe
“dat het toch een schoon idee is, dat we samen met z’n allen over de brug en over grenzen heen moeten om het leven voor iedereen gemakkelijker te maken,
en ook, – en dan met glimlach – dat wij daardoor nu aan de babbel zijn geraakt”. Dat levert bijna altijd een glimlach op. En het idee dat zij dit verhaal aan een kennis, een vriend doorvertellen bij een volgend bezoek geeft mij dan weer contentement.
Ooit ontmoette ik Ai Weiwei. In het fotomuseum in Antwerpen, waar hij zijn boeken signeerde, naar aanleiding van een fototentoonstelling met zijn werk. Ik had me voorbereid en had een mooie zelfgenomen foto van zijn bruggetje bij, afgedrukt op glanzend papier. Ik vroeg hem die foto te signeren. Hij deed het van harte, vroeg waar het bruggetje zich juist bevond en hoe ver dat van het fotomuseum was. Zijn zoontje zat naast hem en hij vertelde hem wat zijn ‘A bridge with no name’ betekende.
Thuis gaf ik mijn gesigneerde print de titel ‘De grensheid’, stak het zorgvuldig in een kadertje en hing het aan de muur. Want kunst, dat is toch gewoon iets moois met een naam, een handtekening onderaan, in een lijstje, aan de muur?
PS: Heb jij ook een persoonlijk verhaal bij één van de 25 kunstenaars in ‘De wereld is een wonderkamer’? Stuur me een mailtje – misschien word jij de volgende gastschrijver in de rubriek ‘Tongen los’?


